Hrišćani i državne vlasti

Pogledaj prethodnu temu Pogledaj sledeću temu Ići dole

Hrišćani i državne vlasti

Počalji od SION taj 2014-06-20, 23:50

Apostol Pavle piše da je državna vlast (uglavnom rimska vlast), ustanovljena radi toga da bi bila oruđe u rukama Promisla Božijeg, da bi spasla svet od haosa (Rim. 13, 16). "Jer Njime bi sazdano sve, što je na nebesima i što je na zemlji, što je vidljivo i što je nevidljivo, bilo prijestoli ili gospodstva ili načalstva ili vlasti: sve je Njime i za Njega sazdano" (Kol. 1, 16). Kada ne bi bilo državne vlasti, uči apostol Pavle, to bi se svet raspao u param parčad. Ovo vrlo dobro znaju oni koji hoće da razruše bilo koju državu, a zatim unište narod. Razrušiti vlast - znači dopustiti haos u svetu.

Sveto Pismo nas uči da je svaka vlast Bogom ustanovljena. Oni koji se protive vlasti, protive se Bogu i navlače na sebe gnev Božji. Dakle, nezavisno od toga ko se nalazi na vlasti, hrišćani su dužni da budu poslušni toj vlasti kao Božijem ustanovljenju. Nebitno je da li vlast svesno ili nesvesno ispunjava ovu Božansku funkciju - čuvanja sveta od haosa - hrišćani su prizvani da joj pomognu u ovom vrlo važnom služenju, čak iako je na vlasti Neron, gonitelj hrišćanske Crkve.

A kada vlast primorava hrišćanina da postupi protiv vere i istine, pravičnosti i savesnosti, tada nam priliči da poslušamo reč Božiju koja kaže da treba da slušamo više Boga, nego li čoveka. U takvim slučajevima poslušanje vlasti postaje neposlušanje Bogu. U svim ostalim slučajevima dužni smo da joj budemo poslušni. Kada je ovo poslušanje istinsko, Bog otkriva Samoga Sebe za ispunjavanje Njegovih zapovesti.
avatar
SION
Admin

Broj poruka : 1226
Datum upisa : 14.11.2013

Pogledaj profil korisnika http://www.youtube.com/channel/UC-_qo5qnRAEIQQH7lamfKzw

Nazad na vrh Ići dole

Re: Hrišćani i državne vlasti

Počalji od SION taj 2014-06-20, 23:50

Država i hrišćanska crkva

Odnos države i hrišćanske crkve je do te mjere kompleksno i značajno pitanje da autor ovog članka, ograničen raspoloživim prostorom, a još više sopstvenim znanjem i mogućnostima, nema ambicija da se upusti u njegovu detaljniju i produbljeniju analizu, već da samo uopšteno nešto kaže o osnovnim modelima tog odnosa, i da potpuno neupućenom čitaocu pruži neke elementarne informacije o tome, u nadi da će nekoga ambicioznijeg i sposobnijeg zainteresovati i navesti da se tog posla ozbiljnije lati.
Država je institucija koju prvenstveno karakteriše suverenost, najviša vlast na određenoj teritoriji i nad njenim stanovnicima. Jednostavno rečeno, država je jedina ovlašćena da na određenom području propisuje zakone i da, upotrebljavajući silu ili samo prijeteći njome, obezbjeđuje da ih se ljudi pridržavaju. Kao takva, država određuje i pravni položaj crkve. Crkva (ubuduće nećemo koristiti naznaku „hrišćanska“ već će se to podrazumijevati), pak, predstavlja zajednicu ljudi spojenih zajedničkim verovanjem i učenjem, sa sopstvenom organizacijom i uređenjem odnosa i sa specifičnim pravilima ponašanja. Međutim, njeni pripadnici istovremeno su i podanici, državljani određene države, što je u stvari i osnovni izvor mogućih nesporazuma. Kako crkva u velikoj mjeri, ponekad i presudno, utiče na ponašanje i mišljenje svih, često veoma brojnih, članova, država prema njoj ne može biti ravnodušna, upravo zbog svoje zainteresovanosti da sama suverno uređuje i kontroliše odnose među podanicima. Otuda je odnos države i crkve jedno od najvažnijih pitanja u političkim i društvenim odnosima, od čijeg rješavanja uveliko zavisi stabilnost državne zajednice.
Pravni odnosi države i crkve u raznim vremenima, na različitim područjima bili su raznoliki. Istorijski razvoj tih odnosa može se teorijski svesti na tri osnovna sistema: jedinstvo države i crkve, odvojenost crkve od države i položaj crkve kao javno-pravne korporacije. Kako su se u praksi rijetko sretali „čisti“ modeli, već su se, naprotiv, uglavnom javljali mnogobrojni mješoviti oblici (život je nemoguće teorijski ukalupiti), podjela je, kao što je već rečeno, samo teorijska i zasnovana na preovlađujućim bitnim elementima jednog od navedenih sistema.

I Sistem jedinstva države i crkve

Ovaj sistem ima dvije bitne karakteristike: svi državljani su jedne vjere (pripadaju jednoj crkvi) a vrhovna državna i crkvena vlast spojene su u jednoj instituciji. Zakoni koje takva, jedinstvena, vlast donosi važe i za državu i za crkvu, s tim što svaka pojedinačna vlast ima pravo nadzora nad aktima koje ona druga propisuje. Zavisno od toga da li ličnost koja vrši tu jedinstvenu vrhovnu vlast i u državi i u crkvi pripada svjetovnom ili crkvenom području, sistem jedinstva javlja se u dva oblika – kao crkvena država ili kao državna crkva.

1. Državna crkva. Ovaj oblik javlja se u kasnom Rimskom carstvu. Preživjevši sve progone i pokušaje uništenja, hrišćanstvo je dočekalo Milanski edikt 313. godine n. e., kojim je proglašena opšta vjerska sloboda a hrišćani dobili ravnopravnost sa ostalim podanicima Carstva. Štaviše, već 392. godine car Teodosije dodijelio je hrišćanstvu položaj državne vjere. Crkva je postala sastavni dio državne organizacije a car, kao noslilac vrhovne vlasti u državi, preuzeo je i vrhovnu vlast u crkvi. U čisto duhovnoj sferi car je bio potčinjen crkvenim kanonima i disciplini, kao i svaki drugi vjernik. Međutim, u sferi crkvene uprave i crkvenih poslova koji su bili u vezi sa državom imao je suvereni položaj: imao je pravo da saziva vaseljenske sabore, da postavlja ljude na više položaje u crkvenoj hijerarhiji, da vrši izbor patrijarha (od tri predložena), da episkopije uzdiže na stepen mitropolije, da vrši vrhovni nadzor nad crkvenim poretkom i poštovanjem crkvenih zakona te da donosi zakone o crkvi kojima se popunjavaju prazinine u crkvenim zakonima. Car je garantovao nepovredivost crkvenog kulta i progonio rušioce crkvenih dogmi, bogohulnike, jeretike i raskolnike kao državne prestupnike, što će reći da su takve anticrkvene djelatnosti izjednačavane sa državnim kriminalom. Ovaj sistem, a sa osnovnom idejom harmonije između duhovnog i svjetovnog, bez potčinjavanja jedne vlasti drugoj, nazvan je i „cezaropapizam“ ili „vizantizam“. Usvojen je u onim državama koje su hrišćanstvo primile preko Vizantije.
Poseban oblik državne crkve razvio se kasnije i na zapadu, na područjima zahvaćenim reformacijom. Kao pokret preporoda i vraćanja crkve izvornom hrišćanstvu, reformacija je neminovno zašla i na teren odnosa države i crkve, a koji su u tadašnoj Evropi bili uređeni po sistemu crkvene države, odnosno, neprikosnovene i apsolutne vlasti pape, o čemu će kasnije više biti riječi. Pošto je uspjeh reformacije u velikoj mjeri zavisio od spremnosti i kuraži vladara evropskih državica da prihvate novo učenje i time se izlože jarosti Rima (pri čemu, osim duhovnih, sasvim sigurno nisu bili bez odlučujućeg značaja i neki drugi interesi), sloboda rada i organizacija novog oblika državnih crkava isključivo je zavisila od volje monarha. Sloboda da izvedu crkvenu reformu na svojoj teritoriji značila je i preuzimanje episkopskih prava od strane vladara pojedinih država. Sledeći teritorijalni princip „cuius regio, illius religio“ (čija je vladavina, njegova je i religija), crkva je postala državna ustanova, njome su po državnim zakonima upravljali državni organi, crkvena imovina je postala državna, a vjersku pripadnost i način bogosluženja svim državljanima određivala je državna vlast. Dakle, u borbi protiv neograničene papske vlasti, reformatorske države (a kasnije i katoličke – Francuska, Njemačka, Austrija) usvojile su princip potčinjavanja crkve državi u svim pitanjima koja nisu čisto duhovnog karaktera; koja su to pitanja – nije određivala crkva, već monarh.

2. Crkvena država. Za razliku od prethodnog sistema državne crkve, začetog na istoku Rimskog carstva – u Vizantiji, sistem crkvene države ostvaren je, nakon podjele Rimskog carstva krajem IV vijeka, u njegovom zapadnom dijelu. Odnosi države i crkve na Zapadu, iz više razloga, sve više su poprimali karakter teokratske vladavine, sa dominatnom ulogom pape, što je i dovelo do pojave sistema poznatog i pod nazivom „papizam“ (za razliku od vizantisjskog „cezaropapizma“ u kojem je dominantan položaj pripadao caru). U VIII veku osnovan je Vatikan, kao crkvena država s nezavisnom državnom teritorijom i političkim suverenitetom pape, čime je izgrađen temelj za ostvarenje vječitog ideala rimskih prvosveštenika – uspostavljanje univerzalne moći Rimske crkve. Godine 800, krunisanjem Karla Velikog obnovljeno je Rimsko carstvo u čijim je temeljima ideja o „zaštiti univezralne crkve“, a iz koje je proisteklo gledište da car svoju carsku titulu dobija od pape, pomazanjem i krunisanjem. Vlast careva, dakle, potiče od crkve i potčinjena je papi, pa je car samo najviši papin vazal. I svi drugi, niži vladari bili su samo papski vazali od koga su, štaviše, i svoju zemlju dobijali na dar. Papa je imao pravo nasljeđivanja upražnjenog carskog prijestola i neposredno je vodio brigu o urpavi nad carstvom, čime je, dakle, osim duhovne vršio i svjetovnu vlast.
Teokratsko shvatanje o apsolutnoj potčinjenosti države crkvi nije bilo i bez odgovarajuće filozofske podloge u učenjima mnogih filozofa. Sv. Avgustin je učio da je svjetovna država griješna, a da ne bi propala u grijehu, mora se potčiniti nebeskoj, koju predstavlja crkva. Toma Akvinski je razvio ideju o svjetskoj monarhiji u kojoj papa ima suvereno pravo da postavlja i svrgava svjetovne monarhije. Javila se i teorija po kojoj su papsko i carsko dostojanstvo u istom odnosu kao sunce i mjesec – pa kako mesec svoju svjetlost dobija od Sunca, tako i car svoje dostojanstvo prima od pape. Po drugoj, pak, teoriji, ozakonjenoj u buli Bonifacija VIII Unam sanctam iz 1302. godine, u rukama pape, kao Hristovog predstavnika, nalaze se dva mača – duhovni i svjetovni. Papa neposredno koristi samo duhovni mač, dok onaj svjetovni upotrebljava posredstvom svjetovne vlasti, po analogiji s događajem u Getsimanskom vrtu kada je Hristos naredio Petru da mač vrati u korice. Dakle, suštinu vjere čini potpuna potčinjenost rimskom prvosvešteniku i bez toga nema spasenja. A svjetovna vlast svoju osnovnu funkciju iscrpljuje u „podložnosti crkvi i poslušnosti papi“.
Ovakvo kruto shvatanje odnosa države i crkve kasnije je ublažavano, između ostalog, i pojavom teorije koordinacije crkve i države, koja je u XIX vijeku i zvanično prihvaćena u papskoj enciklici Quanta cura iz 1864. g. Po njoj su ove dvije vlasti, svaka u svom domenu, potpuno nezavisne i suverene, a za pitanja u kojima se interesi države i crkve dodiruju, predviđa se sklapanje odgovarajućih dvostranih ugovora – konkordata. Međutim, u slučaju spora o nadležnosti (a do toga neminovno dolazi zbog spomenute činjenice da su stanovnici jedne zemlje istovremeno i državljani države i pripadnici crkve) crkva zadržava konačnu riječ a kanonsko pravo nadvaladava svjetovno. Proizlazi, dakle, da teorija koordinacije samo formalno ublažava učenje o prevlasti crkve, koja ga se nikada stvarno nije odrekla.

II Sistem odvojenosti crkve od države

Ovaj sistem počiva na shvatanju religije kao privatne stvari pojedinca i tretmanu crkve kao privatno-pravnog udruženja. Država u pravnom smislu ignoriše crkvu i ne miješa se u njene poslove, a crkva nema nikakvog učešča u vlasti i svoju delatnost mora sprovoditi po državnim propisima, poput svakog drugog udruženja građana. Zbog već spomenutog značaja i uticaja crkve na društeni život, međutim, ovaj sistem nigdje nije dosljedno sproveden. Očigledna razlika između vjerskog udruženja i, recimo, udruženja filatelista, koji bi po ovom sistemu trebalo da budu pravno izjednačeni, navodila je države da zavisno od svog karaktera, u vezi s crkvom čine određena odstupanja u zakonodavstvu, bilo u njenu korist, bilo na njenu štetu. U svakom slučaju, potpunog pravnog ignorisanja crkve nema. Princip rastave crkve od države na snazi je i u Americi i u Evropi, ali postoji razlika u načinu i oblicima njegovog sprovođenja.

1. Američka teorija o „slobodi religije“. Poučeni rđavim iskustvima „braka“ države i crkve u Evropi, sukoba oko papskih pretenzija na dominaciju Rimokatoličke crkve nad državom, vjerskih ratova i progona, uz pogubna i krvava uplitanja država u vjerska pitanja, evropski iseljenici u SAD riješili su stvar radikalno – proglašenjem principa otcjepljenja crkve od države i potpune samostalnosti vjerskih zajedinca. Stoga se u Ustavu SAD samo u dvije odredbe pominje religija: „da se za stupanje u državnu službu ne zahtijeva kao uslov ispovjedanje izvjesne vjere“ i „Kongres ne propisuje nikakve zakone po osnovu religije niti, pak, o ograničenju slobode izvjesne religije“. Ustavom je dozvoljena apsolutna vjerska sloboda, izražavanje svih vjerskih mišljenja, obavljanje svih oblika bogosluženja i osnivanje svih mogućih vjerskih zajednica. Sve crkve i religiozne sekte su obična privatna udruženja koja sa državom nemaju ništa zajedničko i ona o njima ne vodi nikakvog računa.
No, kako je, iz istorijskih razloga, hrišćanstvo bilo temelj američke civilizacije i „nacionalna religija“, izvjesna odstupanja od proklamovanog principa nisu se mogla izbjeći. Tako, na primer: predsjednik SAD zakletvu polaže nad Biblijom, Kongres i parlamenti većine saveznih država počinju rad molitvom, u školama se (iako vjeronauka nije obavezna) mnogo polaže na molitvu i vršenje vjerskih obreda, država izdržava vojne sveštenike, sveštenici imaju izvjesne privilegije u pogledu vojne obaveze, i sl.

2. Evropska teorija slobodne crkve u slobodnoj državi. Princip odvajanja crkve od države u Evropi sproveden je na drugoj osnovi – u obliku paritetnog (jednakog) odnosa države prema različitim vjeroispovestima. Sve od države priznate vjerske organizacije imaju jednaka prava i uživaju jednaku zaštitu. Sve one moraju se i međusobno priznavati i poštovati a vjerska osjećanja drugih ne smeju se vrijeđati. Vjeroispovijest ne utiče na prava i položaj građana. Promjena vere je slobodna i svako iznuđivanje u tom smislu je zabranjeno.
Ali, izvjesna odstupanja od principa odvojenosti prisutna su i u evropskim zemljama. U Italiji je papi priznata eksteritorijalnost a Rimskoj crkvi zagarantovana državna pomoć i zaštita, što više upućuje na pomenutu teoriju koordinacije vlasti. U nekim drugim zemljama status vjerskih udruženja regulisan je posebnim propisima, za razliku od ostalih udruženja. Ponegdje država plaća sveštenike pojedinih konfesija ili snosi dio troškova oko izgradnje i održavanja crkava, a školstvom, kao državnom djelatnošću, mogu se baviti i vjerska udruženja. U Francuskoj je, pak, nakon Revolucije, nizom zabrana i pravnih ograničenja u pogledu posjedovanja i upravljanja imovinom, vjeronauke, konfesionalnih škola, i sl. stvoreno stanje koje je, umesto na odvajanje, više ličilo na progon crkve i trajalo sve do 1920. godine, kada je Francuska obnovila ranije prekinute odnose s Vatikanom.

3.Crkva kao javno-pravna korporacija.Ovaj sistem predstavlja sredinu između prethodna dva – jedinstva i odvojenosti crkve i države. On podrazumijeva vjersku nezavisnost države i javno-pravnu autonomiju vjerskih organizacija, koje, u od države propisanim granicama, samostalno uređuju svoje odnose i vrše vlast nad svojim vjernicima bez uplitanja građana, što se države uopšte ne tiče; u ovom sistemu država sarađuje s crkvom, pomaže joj finansijski, vrši naplatu crkvenih dažbina i priznaje izvjesne privilegije koje je izdvajaju od običnih udruženja. Štaviše, država često povjerava crkvi i vršenje nekih državnih, javno-pravnih poslova u oblasti bračnog i porodičnog prava, vođenja matičnih knjiga, školstva, zdravstvene i socijalne zaštite, itd.
Kratak pregled osnovnih modela odnosa hrišćanske crkve i države, ovdje iznesen, još jednom potvrđuje njihovu složenost i otvara širok prostor za nova istraživanja vezana za ovu tematiku.
avatar
SION
Admin

Broj poruka : 1226
Datum upisa : 14.11.2013

Pogledaj profil korisnika http://www.youtube.com/channel/UC-_qo5qnRAEIQQH7lamfKzw

Nazad na vrh Ići dole

Pogledaj prethodnu temu Pogledaj sledeću temu Nazad na vrh


 
Dozvole ovog foruma:
Ne možete odgovarati na teme u ovom forumu